آشنایی با قره کلیسا یا کلیسای تادئوس که ثبت یونسکو است

قره کلیسا،کلیسای تادئوس مقدس،(به ارمنی: Սուրբ Թադէոսի վանք – به انگلیسی: St. Thaddeus Monastery)، نام کلیسایی تاریخی در استان آذربایجان غربی ایران است.

این کلیسا در ۲۰ کیلومتری شمال شرقی چالدران در کنار روستایی به همین نام واقع شده است. قره کلیسا در تاریخ ۷ ژوئیه ۲۰۰۸، در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.
قره کلیسا اولین کلیسای جهان است و بر روی مقبره طادی مقدس و بیش از سه هزار و پانصد نفر از پیروان دین مسیحیت در زمان اشکانیان در چالدران ساخته شد.
سازمان جهانی یونسکو شاخص های زیر را به عنوان دلایل ثبت این اثر تاریخی عنوان کرده است:
  •  نشان دهنده تبادل ارزش های بشری در یک بازه زمانی در یک منطقه فرهنگی از لحاظ پیشرفت در معماری یا فناوری، برنامه ریزی شهری یا طراحی چشم انداز است.
  • گواهی بی همتا یا دست کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یا از میان رفته می باشد.
  •  نمونه ای برجسته در معماری یا تکنولوژی است که مرحله ی مهمی از تاریخ بشر را نشان می دهد.

نام کلیسا

نام کلیسا در زبان ارمنی سورپ تادئوسی وانک به لاتین (Surb Tadeosi vank) یعنی کلیسای مقدس تادئوس نام دارد. تادئوس مقدس از حواریون مسیحی بود و برای تبلیغ دین مسیحی به این منطقه آمده بود. در سال ۶۶ بعد از میلاد مسیح تادئوس همراه با دختر پادشاه و چند نفر از افرادی که به دین مسیحیت روی آورده بودند به دستور پادشاه آن زمان کشور ارمنستان اعدام شکنجه شدند و زیر شکنجه کشته شدند. بدن بی جان آن ها را در زیر این محلی که امروز قره کلیسا بر روی آن ساخته شده دفن کردند. برخی معتقد هستند که معنی قره کلیسا، کلیسای سیاه است، ولی باید به این نکته تاریخی توجه داشت که زبان مردم آذربایجان تا قبل از نفوذ زبان ترکی، زبان آذری باستانی بوده‌ است.

تادئوس مقدس

در سال ۴۳ میلادی دو شخص به نام های تاتائوس و بارتقیموس برای ترویج آیین مسیحیت وارد شمال غربی ایران می شوند، در آن زمان اشکانیان در ایران حکومت می کردند و بسیاری از مردم زرتشتی بودند و بسیاری نیز به آیین مهر روی آورده بودند. پس از دعوت شاگردان مسیح به این آیین در ایران سه هزار و پانصد نفر مسیحیت را می پذیرند که از جمله آنان سانتروک یا سنادوک پادشاه ارمنیان به همراه دخترش ساندوخت بودند، پس از مدتی کوتاه، پادشاه از ایمان به مسیح روی گردان می شود و دستور می دهد که تمام افرادی که به این دین روی آورده اند را بکشند و حتی ساندوک دخترش را نیز در این راستا از دم تیغ می گذراند.

ساخت کلیسا

یکی از مورخان نامی ارمنی روایت کرده است که این کلیسا در اوایل دوران مسیحیت ساخته شد. گمان می رود که ساخت بنای اولیه در قرن چهام میلادی صورت گرفته باشد پس از این که در زمان پادشاهی تیرداد پادشاه اشکانی، در کشور ارمنستان دین مسیحیت به رسمیت شناخته شد از جزییات معماری این کلیسا، که به دست گریگور لوساوریچ ساخته شده بود اطلاعاتی موجود نیست. در طول دوران مختلف به علت جنگ های بسیاری که در منطقه درگرفت کلیسا دچار آسیب های زیادی شده که اصلی ترین آن ها پس از حمله چنگیز مغول در سال ۱۲۳۰میلادی بود که موجب شد بیشتر قسمت های کلیسا تخریب بشود ولی بعدها در زمان فرمانروایی هلاکو خان، کلیسا توسط خواجه نصیرالدین توسی مجددا ساخته شد.

در قرن۱۴ میلادی زلزله ای ویرانگر موجب از بین رفتن ساختمان قره کلیسا می شود و بنای موجود توسط اسقف زاکاریا و دو تن از برادران او به نام‌ های پطروس و سرکیس  طی ۱۰ سال مرمت و بازسازی شد و در سال ۱۴۰۱ میلادی بار دیگر درهای کلیسا به روی زائرین گشوده شد. همچنین کلیسا در سال ۱۶۹۱ میلادی با سنگ‌های سیاه و در سال ۱۸۱۰ میلادی به دستور سیمون بزنونی اسقف ماکو با سنگ ‌های سفید بازسازی گردید.

معماری بنا
کلیسای اصلی دارای سقفی صاف است که گنبد هرمی دوازده وجهی بالای آن قرار دارد. پایه گنبد با نوارهای سنگی سیاه و سفید پوشیده شده که جلوه ای خاص به این بنا بخشیده است. وجود دو گنبد مشابه و در کنار هم، دو قله کوه آرارات را در ذهن ارامنه به تصویر می کشد. سنگ نوشته ها و حجاری های فوق العاده زیبا، این مکان را از بسیاری از کلیساهای هم عصر خود متمایز می سازد.
تکنیک و حجم پردازی در بنای قره کلیسا در نوبه خود از کم نظیرترین پرداخت های هنرهای تجسمی است. با توجه به ویژگی های معماری در این بنای تاریخی، وجود دیوارهای دفاعی پیرامون کلیسا و ورودی اصلی آن، این بنا حکم قلعه نیز دارد. در چهار جهت قلعه پنج برج دیده بانی به شکل یک قوس قرار گرفته است.
کلیسای جامع طاطاووس مقدس شامل مجموعه ای از فضاهای جانبی مشتمل بر دو حیاط شرقی و غربی و ۴۷ اتاق است که به راهبان، طلبه ها، محققان و نویسندگان، نگهبانان کلیسا و کتابخانه آن تعلق داشته است. علاوه بر آن زیرزمین کوچکی نیز در زیر اتاق ها قرار دارد و فضاهای کوچکی نظیر ناهارخوری، آشپزخانه، آسیاب، عصارخانه، دخمه ای برای نگهداری غذا و فضاهای دیگری در حیات جانبی غربی است. همچنین اگر به مقطع کلیسای طاطاووس نظری بیافکنیم، تمام بنا به صورت ساختمانی واحد دیده می شود. برخلاف معابد اولیه ارمنیان که به شکل مربع است، این کلیسا مستطیل شکل است. قسمت شرقی آن با سنگ سیاه ساخته شده و تنها قسمتی است که از زلزله ۱۳۹۱ میلادی محفوظ ماند و شامل محراب و اتاق های جانبی و محوطه جلوی محراب و گنبدی کوچک است.
 همچنین مقبره «سن» دختر شاهزاده ارمنی، دختر پادشاه «ساندوخت»، که به سبب عقیده اش به مسیحیت به شهادت رسید، بالای تپه ای در مجاورت کلیسا قرار دارد. در محوطه داخلی کلیسا چندین سنگ قبر و نیز یک حوض سنگی وجود دارد و نقش برجسته های فراوانی روی دیوارهای بیرونی کلیسا نقش بسته اند. سقف محراب کلیسا نیز با سنگ های مرمر سیاه و سفید به شکل زیبا تزیین شده است. در محوطه داخلی کلیسا روی دیوار محلی برای روشن کردن شمع وجود دارد.
قسمت های کلیسا:۱- کلیسای اصلی ۲- برج ناقوس ۳- ورودی ۴- برج ۵- حیاط شرقی ۶- حیاط غربی ۷- انبا

 مراسم ارامنه

گردهمایی هر سال ۳ روز مصادف با سالروز مرگ تادئوس مقدس برگزار می‌شود. این مراسم علاوه بر جلوه‌های مذهبی خود روایتی اجتماعی نیز به همراه دارد. بسیاری از ارامنه ارتودوکس آذربایجان، تهران، اصفهان،تبریز و سایر نقاط ایران و جهان که بعضاً پیروان سایر مذاهب مسیحیت چون آشوری‌ها هستند نیز در این مراسم شرکت می‌کنند و با برپا داشتن جشن و سرور، کودکان خود را غسل تعمید می‌دهند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *